Leestijd: 9 minuten

Beklim eens een hoogoven

Ontdek het Luxemburgse ijzermijnverleden in Culturele Hoofdstad Esch-sur-Alzette

Esch-sur-Alzette is komend jaar Culturele Hoofdstad van Europa. Reisjournalist Sander Groen reisde vooruit naar de onbekende en onbeminde mijnstad in het zuiden van Luxemburg en pikt uit het omvangrijke programma vijf hoogtepunten.

BELVAL
Van staalfabriek tot stadswijk

Esch-sur-Alzette is de geboorteplaats van ARBED, de voorloper van ’s werelds grootste staalproducent, ArcelorMittal. Op industrieterrein Belval aan de westkant van de stad werd het in de omgeving gewonnen ijzererts in razende hoogovens bij temperaturen van 1000 tot 2000 graden Celsius tot ijzer en staal gesmolten. Sinds de sluiting, eind vorige eeuw, stonden de hoogovens te verroesten. Totdat de Maastrichtse stedenbouwer Jo Coenen het verlopen industrieterrein transformeerde tot nieuwe stadswijk, bijgestaan door architecten als Foster + Partners, Baumschlager Eberle en Jim Clemes. De Universiteit van Luxemburg verhuisde met 5000 studenten hierheen en er kwamen een winkelcentrum, concertzaal, bioscoop, hotel en restaurants. Topattractie zijn de twee achtergebleven hoogovens van 82 en 90 meter hoog. Eén ervan is toegankelijk voor het publiek; na 180 treden heb je een weids uitzicht op de geslaagde mix van industrieel erfgoed en moderne architectuur.
belval.lu

Twee torenhoge hoogovens zijn nu de topattracties van de door Jo Coenen herbestemde staalfabriek Belval • foto: Sander Groen

Het nieuwe treinstation Belval-Université is ontworpen door de Luxemburgse architect Jim Clemes • foto: Sander Groen

RUMELANGE
Van ijzermijn tot mijnmuseum

De Minett, de rotsachtige streek in het zuiden van Luxemburg en het noorden van de Franse Lorraine, dankt zijn naam aan de ijzererts die hier werd gewonnen. Het wemelt hier van de gesloten mijnen. De meeste zijn verlaten, andere zijn ingestort, met grote kuilen in het landschap tot gevolg. In mijnwerkersstadje Rumelange is sinds 1973 het Nationaal IJzermijnmuseum ondergebracht in de 80 meter diepe tunnels van de mijnen Kirchberg en Walert. Bezoekers worden er met een treintje over de mijnspoorlijn heen getransporteerd. Er is van alles te zien en valt veel te vertellen, bijvoorbeeld over de barbaarse werkomstandigheden van de mijnwerkers, en een gegidste rondleiding duurt dan ook zo’n twee uur. Geopend in de winter op afspraak op de 2de zondag van de maand en van april tot oktober zonder afspraak in de weekeinden.
mnm.lu

Een bezoek aan het Nationaal IJzermijnmuseum in Rumelange begint met een ritje over het oude smalspoor naar de mijntunnels • foto: Sander Groen

Het Nationaal IJzermijnmuseum is ondergebracht in de 80 meter diepe tunnels van de mijnen Kirchberg en Walert • foto: Sander Groen

Gratis met de ijzertrein
Het kleine Luxemburg heeft een grote primeur: dit is het eerste land ter wereld met gratis openbaar vervoer voor iedereen. Alleen voor de 1ste klas wordt nog een bescheiden toeslag betaald, verder heb je geen ticket meer nodig voor bus, tram of trein. Ook in het zuiden is het openbaar vervoer prima: dankzij de spoorlijnen die aanvankelijk dienden voor het transport van ijzererts is bijna elk stadje en dorp per trein bereikbaar – van Dudelange, Rumelange en Differdange tot Pétange, Rétange en Tétange. Check wel van tevoren de dienstregeling, want op sommige trajecten rijden maar een paar treinen per dag.
cfl.lu

Instappen zonder kaartje: Luxemburg is het eerste land ter wereld met gratis openbaar vervoer voor iedereen • foto: Sander Groen

De zwierige architectuur getuigt dat de mijnbouw en staalindustrie Esch-sur-Alzette grote rijkdom bracht • foto: Sander Groen

ESCH-SUR-ALZETTE
Belle-époque-architectuur

Luxemburg is nu bekend vanwege het florissante bankwezen, maar een eeuw geleden was dat anders. Toen verwierf het kleine land grote rijkdom met de ijzerertsmijnen en ijzer- en staalindustrie. Esch-sur-Alzette dankt er zijn bestaansrecht aan: de stad staat bovenop een ijzerertsreservoir van 6 miljard ton, met een ijzergehalte van zo’n 30 procent. ARBED opende de ene na de andere ijzerertsmijn – het staatsbedrijf was de grootste werkgever van het land en er waren zoveel mijnwerkers nodig dat er duizenden gastarbeiders werden geworven. Rond Esch werden talloze mijnwerkersdorpen uit de grond gestampt – nu nog is het zuiden de dichtstbevolkte regio van Luxemburg. De rijkdom die de ijzerindustrie bracht is af te lezen aan de gebouwen in het centrum van Esch-sur-Alzette, in zwierige stijlen als neogotiek, art nouveau en art deco. Een 5 kilometer lange architectuurwandelroute in steenkolennederlands is verkrijgbaar bij de lokale VVV op Place de l’Hôtel de Ville.
visitluxembourg.com

Zoals veel nutsvoorzieningen in Esch-sur-Alzette werd ook de bouw van de jongensschool bekostigd door staatsmijnbedrijf ARBED • foto: Sander Groen

In het voormalige mijnbouwgebied ten zuiden van Esch-sur-Alzette is het nu prettig wandelen in de natuur • foto: Sander Groen

GAALGEBIERG
Rode aarde en industriële restanten

Le pays des terres rouges, het land van de rode aarde, zo worden de rotsige contreien rond Esch-sur-Alzette ook wel genoemd. De bodem is hier zo ijzerrijk dat hij roestig kleurt. Dat is goed te zien op en rond de heuvel Gaalgebierg ten zuiden van de stad. Een paar decennia geleden heerste hier volop bedrijvigheid, nu is het voormalige mijnterrein een Unesco-biosfeerreservaat en Natura 2000-gebied. Her en der zijn nog industriële restanten te vinden, zoals de roestende pylonen van een kabelbaan of een overwoekerde smalspoorlijn waarover kipwagens vol ijzerhoudende rotsblokken werden getransporteerd. Er zijn wandelroutes uitgestippeld, variërend in lengte van 2 tot 12 kilometer. Informatie is (in het Frans) verkrijgbaar bij de ingang van het natuurgebied in het Centre nature et forêt Ellergronn. Hier vind je ook een klein maar fijn museum in de voormalige Cockerill-mijn.
visitminett.lu

De voormalige ijzerertsmijn Cockerill in het natuurgebied bij Esch-sur-Alzette is nu een klein maar fijn mijnmuseum • foto: Sander Groen

De voormalige ijzerertsmijn Cockerill in het natuurgebied bij Esch-sur-Alzette is nu een klein maar fijn mijnmuseum • foto: Sander Groen

MINETT TRAIL
90 Kilometer industrieel erfgoed

Ontelbare activiteiten vinden plaats gedurende het jaar dat Esch-sur-Alzette Culturele Hoofdstad van Europa is. De grote trots van het programma is de zogeheten Minett Trail, een wandelroute van 90 kilometer die in etappes kan worden afgelegd en dwars door de natuur voert, langs zo’n beetje al het industriële erfgoed dat de voormalige mijnstreek te bieden heeft: van torenhoge hoogovens via een museumspoorlijn tot verlaten mijntunnels. Langs de route worden elf trekkershutten geopend, die door architecten zijn ontworpen of herbestemd. Die zijn best bijzonder: je kunt bijvoorbeeld verblijven in een voormalige kunstenaarswoning, een waterbassin, een kloeke kasteeltoren, een oud mijngebouw of een mijnwerkershuisje. In Fonds-de-Gras biedt een treinwagon plaats aan 6 personen, die beschikken over een complete keuken, badkamer en sauna.
minetttrail.lu

Staalfabriek Belval is herbestemd tot hippe stadswijk • foto: Sander Groen

Belval heeft een goed aanbod aan internationale restaurants, zoals Beeftro • foto: Sander Groen

PRAKTISCHE INFORMATIE
Reis
Esch-sur-Alzette is uitstekend bereikbaar per trein: vanuit Maastricht doe je er via Luik en Luxemburg-Stad ruim vier uur over; enkele reis vanaf € 15, b-europe.com
Bed
Hotel Ibis Esch Belval is basic maar comfortabel, gelegen bij treinstation Belval-Université en een prima uitvalsbasis om de omgeving te verkennen; 2pk va. € 115 accor.com
Eet
Belval heeft een goed aanbod van internationale restaurants. Aanraders zijn Beeftro voor carnivoren en voor vega’s en vegans het louter voor de lunch geopende Beet; beeftro.com, beet.lu
Info
De officiële opening van ESCH2022 is op 26 februari, het programma met zo’n 400 culturele evenementen in Esch-sur-Alzette en op 18 andere plekken is te vinden op esch2022.lu

Twee torenhoge hoogovens zijn nu de topattracties van de door Jo Coenen herbestemde staalfabriek Belval • foto: Sander Groen

Oorspronkelijk gepubliceerd in:

Gratis nieuwsbrief
Wil jij mijn reisreportages gratis in je mailbox? Ik stuur je graag eens per kwartaal mijn nieuwsbrief.

error: Het kopiëren van dit artikel is niet toegestaan, sorry!