Leestijd: 11 minuten

Schaatsen met de Zweedse slag

Midden in de Zweedse natuur ligt een machtig mooi meer dat ‘s winters stijf opvriest tot eindeloze ijsbaan. Misschien wel Europa’s leukste ijsparadijs, nu ook voor schaatsfanaten die de Hollandse kwakkelwinter willen ontvluchten.

Zelfs de blonde bewoners vragen zich wel eens af wat ze eigenlijk te zoeken hebben in Östersund, een non-descript stadje in het hart van Zweden. Maar da’s alleen ‘s zomers, want ‘s winters is alles anders. De sneeuw komt met bakken uit de hemel, de binnenstad wordt opgeleukt met lichtjes, blauwogige witte husky’s rennen enthousiast door de eindeloze bossen en in het winterstadion op de berg viert de lokale bevolking haar eigen Olympische Winterspelen.

Dé troef is Storsjön, het ‘grote meer’ dat stijf bevroren is. De bewoners komen massaal sneeuwscooteren, ijswandelen, langlaufen en wakvissen. Maar alles draait om de schaatsbaan: met liefde geveegd, geschaafd en gedweild, vijfentwintig kilometer lang en rechttoe-rechtaan over natuurijs van hartje centrum helemaal naar Marieby en weer terug. Een Östersunder is geen Östersunder als hij niet dagelijks zijn schaatsen onderbindt.

Hier kun je schaatsen zonder zorgen en tot je erbij neervalt, dag in dag uit en met absolute ijsgarantie. Een winters pretpark van jewelste.Geen Zweed die echter bedacht dat toeristen dat ook wel eens leuk zouden kunnen vinden. Welnee, toeristen willen skiën en daarvoor gaan ze naar de Alpen. En áls ze al naar Zweden komen, gaan ze naar Åre, een uurtje verderop het bekendste wintersportoord. Toeristen hebben in Östersund niks te zoeken, dachten ze in Östersund, en ze hielden hun ijsparadijs lekker voor zichzelf. 

Schaatskampioen

Totdat twee struise Hollandsen op wintervakantie aan de borreltafel aan de praat raakten met niet zomaar een Zweed. Heleen en Martine waren net hun eigen ijsreisbureautje begonnen, gespecialiseerd in ijszeilcursussen en schaatssafari’s op de Stockholmse meren, en de Zweed in kwestie was Tomas Gustafson, ooit als ‘koning van de lange afstanden’ Europees, wereld- en Olympisch kampioen. Hou je van schaatsen, vertelde Gustafson het duo, dan moet je naar Östersund. Heleen en Martine vertrokken spoorslags en haalden hun hart op.

Of die dekselse Östersunders wisten wat voor fanatieke schaatsfans Hollanders wel niet zijn, riep het tweetal uit bij het Turistbyrån, en hoe zát ze die Hollandse kwakkelwinters zijn. “Eén en één is twee: wij hebben de schaatsers en jullie het ijs. Breng ze bij elkaar en je hebt een hit.” Dat is een idee, bedacht de VVV, en vorig jaar arriveerden de eerste Hollanders in Östersund voor een weekje schaatsvakantie. Het werd een mediahype: terwijl Robin en Chantal uit Woerden de schaatsen onderbonden, werden ze langs alle kanten geïnterviewd. De lokale krant, televisie en radio stonden er bol van.

Heleen en Martine hebben hun zaakjes in Östersund goed geregeld. Wie van januari tot eind maart arriveert, wordt opgevangen door hun host, de zoete Joachim. Hij wijst de Hollanders het hotel van hun keuze, vertelt waar ze schaatsen kunnen huren en verricht allerlei regelarij, van sneeuwscootertocht tot huskysafari. Dikke kans dat hij op het ijs staat als je hem belt op z’n mobiel, want zelf is Joachim verzot op schaatsen.

Net als fietsen

Ook ik wil het ijs op, en wel nu. Geen punt: kwestie van ijzers onderbinden en gaan. Maar hoe moet het ook alweer? Lang gelee leerde mijn vader me schaatsen op het bevroren weiland achter het huis, maar sindsdien was geen Hollandse winter nog streng genoeg.

Schaatsen is net als fietsen: dat verleer je niet. Moeiteloos glijd ik het meer op, klaar voor meteen maar een halve schaatsmarathon. Alleen jammer dat het weer er anders over denkt. Een sneeuwstormpje beneemt me het zicht op de ruige natuur aan weerszijden van het meer en hoe dik ingepakt ik ook ben, de Zweedse wind blaast dwars door mijn lange wollen onderbroek heen. Na een halfuur blauwbekken houd ik het voor gezien.

Bij terugkomst word ik onthaald als het verloren schaap: Joachim staat klaar met koffie, de ijsmeester stookt het kampvuur op en een buurtbewoner biedt me zijn heupfles aquavit aan. Terwijl ik opwarm verklaren ze me gedrieën voor gek dat ik zonodig het meer op moest, uitgerekend vandaag. Schaatsen doe je met het zonnetje op je bolletje. En dat is bijna alle dagen – als ik de volgende ochtend de hotelgordijnen opentrek, fluiten de vogeltjes midwinter onder een straalblauwe hemel. De komende dagen is de schaatspret gerieflijker.

Bevroren snorren

Als ik opnieuw de Zweedse schaatsen onderklik en het meer op glijd, is de natuur wél te zien, en wel in volle glorie. Een eindeloos witbesneeuwd kerstbomenbos is het, waarmee Anton Pieck wel raad geweten had. Her en der komt een knusse rookpluim uit de schoorsteen van een rode blokhut, af en toe steekt een eland of rendier zijn snoet om een boomstam heen om nieuwsgierig de voorbijglijdende schaatsers te bekoekeloeren. Bruine beren wonen hier ook, maar zij zijn verzonken in hun winterslaap.

De zon schijnt en dat schaatst fijn, zelfs tegen de flinke vriesbries in. Een thermometer in het stadje vermelde tien graden onder nul, maar de gevoelstemperatuur is het dubbele; koud genoeg om mijn wenkbrauwen te laten bevriezen. Een koppel lokale schaatsers komt voorbij met beginnende ijspegeltjes in hun snorren.

Het kan de pret niet drukken; gewoon doorschaatsen en ik word vanzelf warm. Dat gaat heel soepel op deze gedroomde ijsvloer: spiegelglad als kunstijs en hemelsblauw. Ik ga als een speer en rijd voor mijn gevoel een heuse Zweedse Elfstedentocht. Hier hoeft echter geen centimeter te worden gekluund; almaar rechtdoor gaat het, van opstapplaats Badhusparken over een stijf bevroren uitloper van het meer naar het dorpje Brunflo met een koek-en-zopiehutje, dan rechtsomkeert naar Frösön voor een ommetje om het eilandje Andersön en, na een laatste tussenstop met Zweedse glühwein, zoete broodjes, warme worstjes en indrukwekkende vergezichten, terug naar Östersund.

Oud-Hollandsch ijsvertier

De geveegde ijsbaan was tijdens mijn bezoek vijfentwintig kilometer lang, maar wordt dit seizoen wegens succes verlengd tot vijftig kilometer. Werk aan de winkel voor de ijsmeester. Voorlopig kan het parcours nog naar hartelust worden uitgebreid. Storsjö betekent niet voor niets ‘het Grote Meer’; het is immens genoeg om er complete driedubbele schaatsmarathons uit te zetten. Plek genoeg voor álle Nederlandse schaatsliefhebbers.

Bij de winterkiosk in het Badhusparken is het een drukte van belang. ’s Zomers wordt hier gezwommen en gezond, nu knappert het kampvuur en warmen schaatsers op met een bekertje brännvinn. De joviale ijsmeester rent rond om het iedereen naar de zin te maken en de kleintjes bouwen verwoed aan een ijspaleis, terwijl de ondergaande zon de hemel oranjerood kleurt. Een gezellige boel. Zo moet een Oud-Hollandsch dagje ijsvertier ook ooit zijn geweest.

Ook na het schaatsen is er volop vertier. Jamtli blijkt een ingesneeuwd sprookje: binnen is een duizend jaar oud vikingentapijt de topattractie, buiten is het Östersund van 1895 gereconstrueerd, compleet met houten huisjes, winkeltjes en minikermis. Het blijft bij een bliksembezoek, want ik ontdek het museum pas aan het einde van mijn weekje winterpret.

Duizenderlei dingen had ik intussen te doen: op de arrenslee voor een bloedstollende huskysafari, knuffelen met de allermachtigste viervoeters op de elandenboerderij, sneeuwschoenwandelen door witte kerstboombossen, een spoedcursus biatlon in het winterstadion en een speurtocht naar het fameuze meermonster. Voor wie écht niet zonder kan is aan de overkant van het meer een skipiste. Maar ík heb ze geen moment gemist, die lange latten. 

Östersund Praktisch
De reis
Östersund ligt 600 kilometer boven Stockholm in het midden van Zweden. Een vliegretour Amsterdam-Östersund met overstap in Stockholm kost bij SAS ca. € 400 inclusief tax en toeslagen, zie www.scandinavian.nl. Vanuit Stockholm verder per trein kan ook: in zes uur voor ca. € 45, zie www.sj.se.
Seizoen
Het seizoen begint en eindigt later dan in Nederland: vanaf begin januari kun je terecht, de beste periode is half februari tot eind maart. Dan is het gemiddeld zeven graden onder nul, maar het wordt ook makkelijk –20. Dik inpakken is het devies – in laagjes graag.
Materiaal
Alle benodigdheden zijn te huur, reken op € 15 per dag voor een paar Zweedse schaatsen met schoenen.
Pakketreis
Een week schaatsen in Östersund incl. retourvlucht, accommodatie, transfer en begeleiding ter plaatse boekt u va. € 699 p.p. bij IJsburo nl, tel. 0299 471451, www.ijsburo.nl
Geld
Zweden is lid van de Europese Unie, maar de lokale valuta is de Zweedse kroon. 1 kroon = ca. € 0,11.
Accommodatie
Het mooiste logeeradres van Östersund is viersterrenhotel Gamla Teatern, in een piekfijn opgeknapt houten theater uit 1883. In de bar werd vroeger alleen koffie en thee gedronken, want het theater was van de Orde der Goede Tempelieren, het genootschap van geheelonthouders. Nu vloeit de aquavit er rijkelijk. Loop ook als je hier niet slaapt even binnen om de in oude luister herstelde theaterzaal te bekijken. 2pk va. ? 90, Thoméegrand 20, tel. +46 63 511600, www.gamlateatern.se 
Eten & drinken
Voor koffie en taartjes naar Törners Konditori in een romantisch houten paviljoen aan het meer, bij mooi weer met terras. Badhusparken. | Arctura is een panoramische plek om te lunchen: 55 meter boven het skistadion met een meeslepend uitzicht op Östersund en het meer. Warm aanbevolen bij zonsondergang – da’s in de winter al tijdens de lunch. Wat mooi uitkomt, want dan staat er voor de vaste prijs van ? 8 een uitgebreid smörgåsbord klaar. ÖSK Vägen 13 (winterstadion), tel. +46 63 161560, www.arctura.se | Ook Hotel Gamla Teatern heeft een prima smörgåsbord voor € 7. Zie boven.
Shoppen
Glasblazersatelier Storsjöhyttan wordt gerund door drie vrouwen en huist in een snoezig oud gebouw aan de haven. Stap binnen en voel de hitte van de glasoven. Hamnen, aan het meer, www.storsjohyttan.com | Hét adres voor lokale delicatessen als Zweedse stinkkaasjes, huisgemaakte marmelade en rendiercarpaccio is Ost & Vilt. Prästgatan 19. | Het ideale souvenir is je eigen meermonstertje. Die verkoopt het toeristenbureau in alle soorten en maten, plus monsterkeutels, monsterknuffels en monsterkaviaar. Rådhusgatan 44, www.turist.ostersund.se 
Museum
Niet missen: streekmuseum Jamtli. Binnen is een kleine tentoonstelling gewijd aan het Grote Meermonster (Storsjöodjuret), met een grote ijzeren val die eind 19e eeuw werd gebruikt om het beest te vangen. Maar de grote schat is een duizend jaar oud tapijt van de vikingen – het oudste in zijn soort in Europa. Teruggevonden in een schuur, gerestaureerd en nu te zien in een speciaal verlichte ruimte. Buiten is het openluchtmuseum, waarvoor onder meer het Östersund van 1895 werd gereconstrueerd. www.jamtli.com 
Winterbad
Doen: après-skate in de sauna en hete tobbes op de oever. Hier badder je sprookjesachtig in de openlucht en onder de dwarrelende sneeuw, met uitzicht op het meer en de flonkerende lichtjes van de skipiste aan de overkant – wel een muts op in bad, anders bevriest je haar. Natuurlijk heb je volgens goed Zweeds gebruik een blik bier en saunaworstjes onder handbereik en na de hete sauna blus je af in een ijskoud wak in het meer. Het ‘winterbad’ is te boeken via de VVV.
Excursies
Een huskysafari, sneeuwscootertocht of excursie naar de elandenboerderij zijn te boeken via het toeristenbureau. Prijzen variëren van ca. ? 50 tot 100 per persoon voor een excursie van twee uur tot een halve dag. Info: www.turist.ostersund.se 
Uitstapjes
Toch ook graag skiën? Op naar Åre, Zwedens populairste skiparadijs. Met de trein ben je er in een uur. Diezelfde trein rijdt trouwens in drie uur (extra) door naar het Noorse Trondheim voor een leuke citytrip. Zie www.nabotaget.nu 
Informatie
Voor vertrek: VisitSweden, tel. 00800 3080 3080, www.visitsweden.com. Ter plekke: Turistbyrån Östersund, Rådhusgatan 44, tel. +46 (0)63 144001, www.turist.ostersund.se
Oorspronkelijk gepubliceerd in:

Gratis nieuwsbrief
Wil jij mijn reisreportages gratis in je mailbox? Ik stuur je graag eens per kwartaal mijn nieuwsbrief.

error: © Sander Groen • Reisjournalist